عصر قم

آخرين مطالب

"چادر کردیم رفتیم تماشا"؛ سفرنامه حج یک زن قاجار اقتصادی

"چادر کردیم رفتیم تماشا"؛ سفرنامه حج یک زن قاجار
  بزرگنمايي:

عصر قم - تسنیم / نهضت سفرنامه‌نویسی در ایران اگرچه در دوره صفوی شروع شد،‌ اما شکل‌گیری آن را باید به دوره قاجار مرتبط دانست،‌ ادبیات حج در ایران مولود این دوره تاریخی به‌ویژه در فاصله سال‌های 1290 تا 1320 قمری است، کارشناسان بر این باورند که سفرنامه‌های حج قاجاری گنجینه‌های پایان‌ناپذیر برای شناخت بسیاری از مسائل دینی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و تمدنی مسلمانان هستند.
سفرنامه‌های این دوره، به‌ویژه نوشته‌جاتی که به سفر به مکه و مدینه مربوط می‌شود، از لحاظ ادبی و تاریخی اهمیت بالایی دارند. این آثار عمدتاً شامل توصیف جزئیات مناسک حج، زندگی روزمره حجاج، فرهنگ بومی و شرایط سیاسی اجتماعی آن زمان هستند، به‌عبارت دیگر این سفرنامه‌ها نه‌تنها به‌عنوان اسناد تاریخی مهم به‌شمار می‌روند، بلکه نمایانگر تحولات اجتماعی، فرهنگی و دینی ایران در دوره قاجار نیز هستند.
در سنت سفرنامه‌نویسی‌، زنان معمولاً جایگاهی نداشتند،‌ از همین دوره قاجار بود که زنان سفرنامه‌نویس ظهور کردند و معمولاً سفرنامه‌هایی از حج را به‌رشته تحریر درآورده‌اند‌، پژوهش‌ها نشان می‌دهد که از 290 سفرنامه حج نگاشته‌شده در ادبیات فارسی 36 سفرنامه متعلق به زنان است.
یکی از سفرنامه‌های جالب توجه زنان دوره قاجار "سفرنامه عالیه خانم شیرازی" است که با عنوان «چادر کردیم،‌ رفتیم تماشا» از سوی انتشارات اطراف منتشر شده است.
کتاب "چادر کردیم رفتیم تماشا"، اولین کتاب از مجموعۀ سفرنامه‌های قدیمی زنان، همزمان با حکومت ناصرالدین‌شاه نگاشته شده است. در بخش اول عالیه خانم شیرازی در مورد شروع سفرش از کرمان، رفتن به بمبئی و سختی‌ها و ماجراهای سفر حج و عتبات می‌نویسد. در بخش دوم با پایان سفر حج و رسیدن به تهران، او مدتی طولانی در دربار ناصری می‌ماند.
عالیه خانم شیرازی در زمان ناصرالدین شاه تصمیم می‌گیرد به بمبئی و از آن‌جا به سفر حج برود. او که اساساً زنی شجاع، مستقل و جسور بود بدون همراهی شوهر و فرزندانش به این سفر سخت و طولانی قدم می‌گذارد.
عالیه در این سفرنامه نشان می‌دهد تا چه‌حد سرسخت است و برای به دست آوردن آنچه می‌خواسته با مردان جنگیده، وارد مذاکره شده و گاهی هم راهش را جدا کرده است.
او با بزرگان و افراد سرشناس آشنایی داشته و در سفرش با آن‌ها دیدار کرده است. در سامرا به خانۀ میرزای شیرازی رفته و در تهران مهمان ناصرالدین‌شاه شده است، نقطۀ اوج نوشته‌های او مربوط به دوران حضورش در تهران و دربار ناصری است؛ او که به‌عنوان یک غریبه به دربار رفته است، تصویری بی‌پروا و دست‌اول از آن‌جا ارائه می‌کند، تصویری که تا حدی با روایت‌های پیشین متفاوت است و همین هم باعث متمایز متن او می‌شود.
"چادر کردیم رفتیم تماشا" از نظر قدمت، اولین سفرنامه دوره قاجار (ناصری) است، نسخه خطی آن در کتاب‌خانه‌ مرکزی دانشگاه تهران نگهداری می‌شود که به مجموعه امام جمعه کرمان تعلق دارد و توسط نوه‌شان به دانشگاه اهدا شد.
کتاب دارای متن روان و ساده‌ای نیست. در انتهای کتاب فهرستی از کلمات دشواری که امروزه رایج نیستند ارائه شده است، بنابراین در حین خواندن بارها باید به انتهای کتاب مراجعه کرد، البته معنی بعضی کلمات از قلم افتاده است مثل «درمان یک من نیم قران.» که من نه در فهرست انتها یافتم و نه در فضای اینترنت، ویراستار هم سعی کرده است به متن سفرنامه وفادار باشد.
سفرنامه دارای هشت فصل جداگانه است که هر فصل مربوط به یک جغرافیاست، مثلاً فصل سوم از بمبئی تا مکه و فصل چهارم از رسیدن به مکه و مدینه را روایت می‌کند. 
عالیه خانم شیرازی سفرنامه‌اش را این‌گونه آغاز می‌کند: «روز شنبه بیست‌وپنج شهر رمضان‌المبارک سنه 1309 در منزل فعلی مکان دولاب سه ساعت به غروب مانده سوار شدیم، با چشم گریان و دل بریان و دوری احباب و مفارقت اقوام آمدیم رُق‌آباد، دوستان مشایعت آمدند، در آن‌جا وداع کرده، برگشتند، شب را سرکار خانم تب کردند به‌شدت.»
و این‌چنین روزنگاری‌های خود را به پایان می‌برد: «امروز که دوشنبه دهم است صبح از خواب برخاسته، گفتند کربلایی اسماعیل آمده، خیلی خوشحال شدم ولی به‌واسطه نیامدن بچه‌ها خیلی خیلی پریشانم که اگر باکی نداشتند چرا همراه کربلایی اسماعیل نیامدند، رفتم کربلایی را، تعلیقه سرکار آقا را زیارت کردم، چشمم روشن شد ولی خدا می‌داند و دل من، هرچه قسم می‌خورند بچه‌ها باکی ندارند من باور نمی‌کنم، مثل بید می‌‌لرزم، تا خودم چشمم به صورت همه نیفتد، باور نمی‌کنم که هست و که نیست، به‌امید خدا، هر چه خداوند خواسته می‌شود.»
مرحوم باستانی پاریزی درباره این سفرنامه نوشته است: «این سفرنامه تماماً معنوی است و براساس سفرنامه بانویی است که صدوچند سال پیش از کرمان به حج مشرف شده. گمان کنم سفری دلپذیر باشد برای آن‌ها که امروز ظرف دو سه ساعت خود را به خانه خدا می‌رسانند و حاجی سه‌ساعته می‌شوند.»

لینک کوتاه:
https://www.asreqom.ir/Fa/News/728083/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

دلیل عقب نشینی دشمن از مواضع‌اش از نگاه معاون سیاسی سپاه

حال و هوای حسینیه امام خمینی(ره) پیش از دیدار کارگزاران حج با رهبر انقلاب

ادعای غضنفری: بعد از شهادت هنیه، پزشکیان در ابتدا با حمله به اسرائیل موافقت نکرد

تأکید آیت‌الله فلاحتی بر تسریع در تکمیل سدها و احیای رودخانه‌های گیلان

شمارش معکوس برای قصاص نامادری پسر 6 ساله

سهم 55 درصدی سزارین از زایمان‌ها

بازدید سرپرست اداره کل امور مشاورین در دستگاههای اجرایی از بیمارستان صدر

دیدار مدیران کل بنیاد شهید و امور ایثارگران استان‌های آذربایجان غربی و شرقی با خانواده‌ شهید آیت‌الله آل‌ هاشم

پیروزی پرگل اینترمیامی با گل‌های مسی و سوارس

4 مدال رنگارنگ برای وزنه‌برداران پسر ایران در قهرمانی جهان

فوتبال نابینایان؛ از پاراآسیایی هانگژو تا ناگویا بدون اعزام برون مرزی

پایان کار دختران وزنه‌برداری ایران در جهان با یک نقره و برنز

اسکوچیچ چهارمین سرمربی کروات قهرمان فوتبال ایران

خروج یک مهاجم از پرسپولیس قطعی شد!

صعود می‌خواهید به این مربی سفارش بدهید!

تمجید مدیر فنی شانگهای از قلعه‌نویی

برگزاری آزمون بین المللی تیمز 2023 در مدارس منتخب استان قم

گفتگوی غیررسمی با پزشکیان؛ از تفاوت قبل و بعد از ریاست جمهوری تا روابط شخصی با رهبر انقلاب

معاون عراقچی: عزت ملت ایران در مذاکرات باید حفظ شود

سخنگوی دولت: هیچ چیز برای پنهان کردن از مردم نداریم

"چادر کردیم رفتیم تماشا"؛ سفرنامه حج یک زن قاجار

ماجرای آتش‌سوزی جنب نیروگاه منتظر قائم البرز چه بود؟

مرد 62 ساله همسرش را با گرز کشت/ متهم: زنم مرا تحقیر می کرد

اینفوگرافی/ سرطان، سومین عامل مرگ ایرانیان

پشت پرده مناظره‌های ریاست جمهوری از زبان آقای مجری؛ خسروی از خاطرات گفت

بررسی وضعیت تیم ملی فوتبال ساحلی در جام جهانی از زبان شهرام دانه‌کار

تقابل اشک و لبخند؛ مهم ترین حواشی هفته 28 لیگ برتر

مربی قهرمان آسیا: به هیچ چیز دیگری فکر نمی‌کنم

مربی کاوازاکی: باید از عربستان الگوبرداری کنیم

فیرمینو پس از قهرمانی آسیا: دلم برای صلاح تنگ شده

پاس گل قلی‌زاده، گل سوم لخ پوزنان به پوزسکا

یامال را با فشار دو برابری از جریان بازی خارج می‌کنیم

برای لیورپول تونل افتخار خواهیم زد اما می‌بریمشان!

گل اول لخ پوزنان به پوزسکا

گل دوم لخ پوزنان به پوزسکا

مشکل جدید فلیک؛ گاوی در لیست مصدومان!

اولین تبریک استقلال به تراکتور

خلاصه بازی وایادولید 1 - بارسلونا 2

خلاصه بازی اینتر 1 - هلاس ورونا 0

خلاصه بازی دورتموند 4 - ولفسبورگ 0

امشب فقط یک بازیکن اینتر به بارسا فکر می‌کرد!

تراشتگن: دلم برای بودن در دروازه بارسا تنگ شده بود

آیت الله مکارم شیرازی: مردم از نظر مسکن در رنج و مشکلات فراوانی هستند

آیت الله محمدی لائینی: ایمان سرمایه و سعادت دنیا و آخرت است

آغاز برداشت جو از مزارع قم

تعریف بزرگ از یامال؛ او انسان عادی نیست!

دو رقمی شوید! درخواست هواداران از 4 مهاجم استقلال

آرتتا: ناامید، عصبانی و سرخورده هستیم!

فرهیختگان: پوتین با پیشنهاد سلطان عمان مبنی بر انتقال ذخایر هسته‌ای ایران به روسیه مخالفت کرد

نامه جلال به امام خمینی(ره) از سرزمین وحی